De overgang en je bekkenbodem: wat verandert er werkelijk?
Je voelt je ineens als een andere persoon en je weet niet precies wanneer dat begonnen is. Je hebt stijve gewrichten als je ‘s ochtends opstaat. Je rug zeurt op de raarste momenten. Je wordt ’s nachts wakker, badend in het zweet. Je moet vaker naar het toilet en alweer voelt het alsof er een blaasontsteking aankomt. En tegelijk die vermoeide stem in je hoofd: hoort dit echt allemaal bij de overgang, of is er meer aan de hand?
Wat veel vrouwen niet weten, is dit: de meeste lichamelijke klachten in de overgang spelen zich af in en rondom je bekken. Niet alleen in je blaas, niet alleen in je vagina, maar in het hele bekkengebied, inclusief je bekkenbodem. En precies daar zit ook de sleutel om weer meer balans te krijgen.
Mijn naam is Yildiz van der Zijden, ik ben al bijna 20 jaar bekkenoefentherapeut en in die tijd heb ik meer dan 98.364 vrouwen geholpen met bekkenbodemklachten. Daalt het oestrogeen, dan verzwakken het bindweefsel, de spieren en de banden die je organen op hun plek houden tegelijkertijd. Dat verklaart waarom zoveel verschillende klachten in deze periode samen de kop opsteken.
In dit artikel lees je per klacht wat er in je lichaam gebeurt en wat je zelf kunt doen. Je leest waarom je gewrichtspijn, vaker plassen, urineverlies, verzakking, terugkerende blaasontstekingen en vaginale jeuk, irritatie en droogheid kunt krijgen. En je krijgt een concreet plan waarmee je weer grip krijgt op je lichaam.
Wat is de overgang precies en hoelang duurt het?
De overgang is de periode rondom je laatste menstruatie waarin je hormoonhuishouding ingrijpend verandert. Gemiddeld duurt de overgang zeven tot tien jaar, en de eerste klachten kunnen al rond je veertigste beginnen, soms zelfs eerder. De menopauze is overigens niet de hele periode, dat is alleen de naam voor je laatste menstruatie. Daarna ben je officieel postmenopauzaal.
Wat ik in de praktijk merk, is dat veel vrouwen er onaangenaam door verrast worden. Ze verwachten een paar opvliegers en wat onregelmatige cycli, maar krijgen er zoveel meer bij. Dat komt doordat oestrogeen veel meer doet in je lichaam dan alleen je menstruatie regelen. Het is belangrijk voor de stevigheid van je huid en botten, voor het soepel houden van je vaginawand, en voor de kracht van het bindweefsel en de spieren in je hele bekkengebied. Als oestrogeen daalt, daalt al die ondersteuning tegelijk.
De cijfers zijn duidelijk: van alle vrouwen in de overgangsleeftijd heeft een derde nergens last van, een derde kan er goed mee overweg en een derde heeft zoveel klachten dat ze er medische hulp voor zoekt. In Nederland zitten op dit moment ongeveer anderhalf miljoen vrouwen in de overgang. Je bent dus zeker niet alleen, ook al voelt dat soms wel zo. En wat ik vooral wil meegeven: ook als je in die laatste groep zit, is er veel meer mogelijk dan alleen afwachten tot het voorbij is.
De drie fases van de overgang
De overgang wordt ingedeeld in drie fases. Iedere fase heeft zijn eigen kenmerken en zijn eigen invloed op het lichaam en de bekkenbodem. De menopauze is de naam voor de laatste menstruatie in het leven van een vrouw. Een jaar na je laatste menstruatie kun je zeggen dat je in de menopauze zit.
Fase 1: de periode tot de menopauze
Je menstruatie wordt onregelmatig en je kunt te maken krijgen met opvliegers, nachtzweten en stemmingswisselingen. Veel vrouwen ervaren in deze fase ook lichamelijke klachten waarvan ze het verband niet meteen leggen: hoofdpijn, een opgejaagd gevoel, prikkelbaarheid, slaapproblemen, vermoeidheid, angstaanvallen, vergeetachtigheid, labiel voelen of zelfs angstaanvallen. Het kan een verwarrende fase zijn, omdat de klachten zo wisselend en uiteenlopend zijn.
Fase 2: de periode na de menopauze
Je eierstokken maken geen oestrogeen meer aan, alleen je bijnieren produceren nog een kleine hoeveelheid. Vrouwen ervaren de meeste klachten in het jaar na de menopauze. Dertig tot veertig procent heeft vijf jaar na de menopauze nog opvliegers en bij tien procent duurt dit zelfs langer dan tien jaar. In deze fase ontstaan : vaker plassen, terugkerende blaasontstekingen, urineverlies, droogheid van de vagina, pijn bij het vrijen, en verminderde kracht in je bekkenbodem en in je bindweefsel.
Wellicht zie je aan bovenstaand rijtje dat zin in seks gemakkelijk minder kan worden. Gelukkig kun je daar zelf wat aan doen.
- Lees het blog: ‘Te droog om fijn te kunnen vrijen’
- Volg de masterclass ‘Bekkenbodem en intimiteit: voor vrouwen’.
Deze extra aanvulling kreeg ik van Hoogleraar seksuologie Ellen Laan uit het Amsterdam UMC (Helaas is Ellen veel te vroeg overleden in januari 2022):
“De daling van oestrogeen is niet de oorzaak van seksuele klachten. Net als bij mannen is bij vrouwen testosteron het hormoon dat ons gevoelig houdt voor seksuele prikkels, niet oestrogeen. Bovendien, alleen oestrogeen suppleren verhoogt bovendien het SHBG, wat er voor zorgt dat er nog minder testosteron biologisch beschikbaar is. Oestrogeen depletie is wel belangrijk, maar is verantwoordelijk voor de opvliegers en voor het droger worden van de vagina in niet-opgewonden toestand. Hebben vrouwen nog voldoende testosteron, dan kunnen ze ook bij een oestrogeentekort nog gewoon opgewonden en vochtig worden (met natuurlijk de juiste seksuele stimulatie). Ik maak me er al jaren sterk voor dat ook artsen bij seksuele problemen van vrouwen denken aan een testosterontekort, en niet alleen aan een oestrogeen tekort.”
Fase 3: de periode van langdurig oestrogeentekort.
Door het langdurige tekort aan oestrogeen ontstaat er osteoporose (botontkalking). Maar liefst 30-40% van de botmassa verdwijnt. Je rug zakt in en je krijgt een buikje, waardoor je een ander postuur krijgt. Door de osteoporose ontstaat er bovendien een grotere kans op fracturen.
Risicofactoren osteoporose
Elke vrouw krijgt dus osteoporose, maar onderstaande risicofactoren zorgen voor meer klachten van de osteoporose (en dus het inzakken van de wervelkolom en vergrote kans op botbreuken).
- Familieleden met osteoporose
- BMI < 20
- Lage calciuminname
- Te weinig vitamine D
- Weinig beweging
- Alcohol
- Roken
- Ziekte en medicijngebruik
- Vroeg ontstaan van de menopauze
Veranderingen in je lichaam
- Gewichtstoename rond de taille
- Je komt jaarlijks 0,7 kilo aan. Dit is de biologische bescherming van je lichaam. Extra vetweefsel dient voor oestrogeenaanmaak (er wordt nog wel een kleine hoeveelheid oestrogeen in de bijnieren aangemaakt)
- Klierweefsel in de borsten neemt af
- De huid wordt minder soepel (door afname van elastine)
- Haaruitval kan optreden
- Er is een toename van de beharing (snor, oksels, daar waar je het niet wilt hebben…)
Vrouwen met overgewicht hebben vaak minder last van de overgang. Ze behouden meer oestrogenen.
Hormoontherapie
In Nederland wordt relatief weinig hormoontherapie (nieuw is de bio identieke hormoon medicatie) voorgeschreven, zeker in vergelijking tot de omringende landen.
Hormoontherapie kan echter een goede oplossing zijn.
Het wordt alleen voorgeschreven als de klachten het dagelijks leven nadelig beïnvloeden.
En het is een individuele beslissing. Er wordt dus goed per persoon gekeken of het meerwaarde heeft.
Onderzoek wijst uit dat vrouwen die vijf jaar oestrogeen gebruikten zo goed als geen verhoogd risico hebben. (De onderzoeken duurde 5 jaar.) Binnen de alternatieve gezondheidszorg kun je onder andere met homeopathie of bioresonantie je hormoonhuishouding weer in evenwicht brengen.
Waarom je lichaam je ineens niet meer herkent
Wat veel vrouwen in deze periode beschrijven, is dat hun lichaam ineens andere signalen geeft dan ze gewend waren. Signalen die je niet meteen kunt plaatsen. Dat is precies waarom de overgang zo verwarrend is: je oude vertrouwde manier om naar je lichaam te luisteren, klopt niet meer.
Ik herken dat ook bij mijzelf. Waar ik mijn lichaam altijd goed aanvoelde, krijg ik nu signalen die ik in het begin niet altijd herken. Daar kom ik later in dit artikel op terug, want het opnieuw leren kennen van je eigen lichaam is een van de belangrijkste dingen die je in deze periode kunt doen. Niet alleen om klachten te verminderen, maar ook om weer in balans te komen.
Wat heeft de overgang met je bekkenbodem te maken?
De overgang raakt je bekkenbodem direct, omdat oestrogeen niet alleen je vaginawand soepel houdt maar ook de kracht bepaalt van het spierweefsel, het bindweefsel en de banden die je blaas, baarmoeder en darmen op hun plek houden. Daalt het oestrogeen, dan verzwakken al deze structuren tegelijk. Dat is waarom zoveel verschillende klachten in deze periode samen de kop opsteken: ze hebben dezelfde oorzaak.
Wat ik zie is dat vrouwen wel horen over hun blaas of hun vagina, maar zelden over hun bekkenbodem als geheel. Terwijl die bekkenbodem als een hangmat onderin je bekken ligt en je blaas, baarmoeder en endeldarm ondersteunt. Hij moet kunnen aanspannen op het juiste moment, ontspannen op het juiste moment en sterk genoeg zijn om de druk van bovenaf op te vangen. Verzwakt hij, dan voel je dat in alles: in hoe je plast, hoe je beweegt, hoe je staat, hoe je vrijt en zelfs in hoe je rug of heupen aanvoelen.
Welke veranderingen vinden plaats in je bekken en bekkenbodem?
Door de daling van oestrogeen treden er in de tweede fase van de overgang concrete veranderingen op in en rondom je bekken. De belangrijkste op een rij:
- Vermindering in kracht van het spierweefsel, fascia en ligamenten. Je bekkenbodemspier verzwakt en de banden die je organen op hun plek houden, geven mee.
- De baarmoedermond en de vagina worden iets kleiner.
- De elasticiteit van de vagina neemt af.
- De huid en het weefsel rondom je vagina worden dunner en verliezen kracht.
- Je wordt gevoeliger voor infecties zoals blaasontstekingen.
- Vochtig worden kan moeilijker gaan.
- Pijn tijdens het vrijen komt vaker voor.
- Er kan vaginisme ontstaan.
- Er ontstaat meer stijfheid en verminderde spiertonus in je hele lichaam.
Het netto effect is dit: minder spierspanning in je bekkenbodem en verminderde continentiecontrole. Dat is exact de reden waarom bekkenbodemoefeningen in deze fase zo belangrijk zijn. Niet om alleen urineverlies te voorkomen, maar om de hele ondersteuning van je bekken in stand te houden of weer op te bouwen.
Wat betekent dit concreet voor jou?
Het betekent dat de klachten die je nu ervaart, vrijwel allemaal terug te leiden zijn naar veranderingen in dit ene gebied. Bekkenpijn, schaambeenpijn, lage rugpijn, pijn in je stuitje, heupklachten, vaker plassen, urineverlies en terugkerende blaasontstekingen lijken op het eerste gezicht losse problemen, maar ze delen vrijwel altijd dezelfde onderliggende oorzaak.
Goed nieuws: dat betekent ook dat de oplossing samenhangend is. Werk je aan je bekkenbodem, je ademhaling en je houding, dan los je niet één klacht op maar meerdere tegelijk. In de volgende secties neem ik je per klacht mee.
Wil je nu al weten hoe je structureel met je bekkenbodem aan de slag gaat, dan kun je beginnen met mijn gratis bekkenbodemtherapie, waarin ik je in vier video’s stap voor stap meeneem.
Veelgestelde vragen – FAQ
Waarom krijg ik vaker blaasontstekingen na de overgang?
Vaker blaasontstekingen na de overgang ontstaan doordat het aantal lactobacillen in je vagina daalt. Lactobacillen zijn de “goede” bacteriën die je vagina van nature beschermen tegen infecties. Bij minder oestrogeen, minder lactobacillen, en daardoor meer kans op ontstekingen.
Twee dingen helpen volgens de informatie die ik van een gynaecoloog kreeg: vaginaal toe te dienen oestrogeen via je huisarts of gynaecoloog, of een probioticum met twee soorten lactobacillen zoals Basilac Feminal. Dat tweede werkt alleen ná de overgang, omdat de hormonen die lactobacillen weer laten aangroeien dan afwezig zijn. Daarnaast helpt het om je plasgedrag goed onder de loep te nemen. Veel vrouwen plassen niet volledig uit door spanning in hun bekkenbodem, en dat restje urine in de blaas is een voedingsbodem voor bacteriën. Mijn twaalf tips om blijvend van je blaasontsteking af te komen gaan hier dieper op in.
Wat is GSM en heb ik dat?
GSM staat voor Genitourinary Syndrome of Menopause, een verzamelnaam voor klachten die ontstaan door de daling van oestrogeen na de overgang. Het vervangt oudere termen als “vaginale atrofie” en “droge vagina”, die de werkelijkheid onvoldoende dekken. In Amerika is er sinds 2025 een aparte richtlijn voor, in Nederland is de term nog weinig bekend.
De klachten die bij GSM horen zijn vaginale irritatie, jeuk, een branderig gevoel, een droge vagina, terugkerende blaasontstekingen, een overactieve blaas en continue aandrang. Ze kunnen al beginnen in de vroege eerste fase van de overgang, soms al rond je 35e of 40e. Onderzoek laat zien dat lage doseringen oestrogeen in de vorm van een zalf of pil goed helpen bij GSM. Meer uitgebreide informatie, ook om mee te nemen naar je arts, vind je op de website van Overgang & Hormonen.
Welke andere klachten passen bij de overgang?
Naast de bekken- en bekkenbodemklachten zijn er nog veel andere lichamelijke en mentale klachten die bij de overgang kunnen horen. Niet alles wat je voelt is een bekkenbodemzaak, en het helpt om te weten welke klachten typisch bij de hormonale veranderingen passen. Vaak is alleen al de bevestiging dat het door de overgang komt, een opluchting.
Dit zijn de klachten die ik vrouwen in de praktijk regelmatig hoor noemen en die uit het medische beeld van de overgang naar voren komen:
- Opvliegers: spontane aanvallen waarbij je bloedvaten openstaan, je temperatuur omhoog gaat, je blozen, hevig transpireren en je hartslag toeneemt. Ze duren meestal drie tot vijf minuten. Stress geeft meer adrenaline en daarmee meer opvliegers.
- Nachtzweten en slaapproblemen, vaak gecombineerd, en een belangrijke oorzaak van vermoeidheid overdag.
- Moeheid en een opgejaagd gevoel.
- Prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, labiliteit.
- Vergeetachtigheid en concentratieproblemen.
- Angstaanvallen die je niet kunt verklaren.
- Hoofdpijn, soms tot migraine toe.
- Misselijkheid, vooral in de eerste fase.
- Tintelingen.
- Stijfheid in je lichaam en verminderde spiertonus.
- Gevoelige tepels en pijnlijk klierweefsel in je borsten.
- Vermindering van klierweefsel in je borsten op de langere termijn.
- Een huid die minder soepel wordt door afname van elastine.
- Haaruitval en juist toename van beharing op plekken waar je het niet wilt (snor, oksels).
- Gewichtstoename rond je taille, gemiddeld 0,7 kilo per jaar. Dat extra vetweefsel is overigens een biologische bescherming, want vetweefsel maakt nog een kleine hoeveelheid oestrogeen aan.
Vrouwen met overgewicht hebben vaak minder last van de overgang doordat ze meer oestrogenen behouden.
Wat kun je zelf doen bij overgangsklachten?
Bij overgangsklachten werkt een aanpak die je hele lichaam meeneemt het beste: je bekkenbodem, je ademhaling, je houding, je voeding en je rust. Niet één van die elementen lost het op, juist de combinatie wel. De adviezen die mijn gynaecologe-docent ons gaf, liggen geheel in lijn met wat ik in de praktijk al jaren zie werken.
Dit zijn de adviezen die ik vrouwen in de overgang meegeef:
- Zorg dat je lichamelijk sterk bent en een goede core stability hebt.
- Versterk je buik- en bekkenbodemspieren.
- Integreer bekkenbodem- en ademhalingsoefeningen.
- Zorg voor een goede lichaamshouding.
- Zorg dat je mentaal sterk bent.
- Leer de grenzen van je lichaam goed kennen en bewaak ze.
- Zorg voor voldoende ontspanning.
- Zorg voor een goede en rustige ademhaling.
- Zorg voor gezonde voeding met genoeg kalk en vitamine D, eventueel via supplementen.
- Beweeg veel in de buitenlucht, dat helpt ook bij de aanmaak van vitamine D.
Welke aanvullende hulp kun je overwegen?
Naast wat je zelf kunt doen, zijn er hulpmiddelen waar sommige vrouwen baat bij hebben. In mijn eigen zoektocht om mijn lichaam rustig door de overgang te krijgen, helpen homeopathie via een geschoolde homeopaat en acupunctuur mij goed. Voor sommigen is het nemen van extra oestrogenen helpend, voor anderen werkt weer wat anders. Het belangrijkste is dat je weet dat er iets te doen is aan “vreemde klachten” in je lichaam en aan het gevoel dat je flink uit balans bent. Verdiep je in wat er mogelijk is, en start met datgene waar jij je het meeste door aangetrokken voelt.
Heb je problemen met slapen, dan kun je terecht bij een slaapoefentherapeut. Inmiddels zijn er bijna 1000 collega’s in het hele land gespecialiseerd in slaap. Binnen drie tot vijf behandelingen slaap je meestal weer als een roosje.
Wil je gericht aan de slag met je bekkenbodem, dan kun je beginnen met mijn gratis bekkenbodemtherapie, vier video’s waarin ik je stap voor stap meeneem.
Waarom is luisteren naar je lichaam in de overgang zo belangrijk?
In de overgang is luisteren naar je lichaam belangrijker dan ooit, omdat je lichaam ineens andere signalen geeft dan je gewend was. Wat ik in de praktijk merk, en wat ik zelf ook ervaar, is dat de oude vertrouwde manier om met je lichaam om te gaan niet meer klopt.
Ik kan je dit het beste uitleggen vanuit mijn eigen ervaring. Waar ik mijn lichaam altijd heel goed kende en aanvoelde, en precies wist wanneer het te veel was in periodes van stress en drukte, geeft mijn lichaam nu ineens heel andere signalen af. Mijn lichaam wil nu “uit” als het veel te veel is, en dat is geen pretje, kan ik je zeggen.
Doordat ik deze nieuwe signalen in het begin niet herkende, ben ik letterlijk flink onderuitgegaan. Mijn zoektocht is nu om de eerste signalen te leren herkennen die mijn lichaam aangeeft bij overbelasting, zodat ik op tijd kan ingrijpen met rust, wandelen, ontspanningsoefeningen, op tijd naar bed, lezen in plaats van tv kijken. Zo kan ik herstellen en daarna weer rustig verder.
Tot slot: jij hebt meer invloed dan je denkt
De overgang raakt vrijwel alles wat in en rondom je bekken zit. Bekkenpijn, schaambeenpijn, lage rugpijn, pijn in je stuitje, vaker plassen, urineverlies, terugkerende blaasontstekingen, vaginale droogheid: het lijken losse problemen, maar ze hebben grotendeels dezelfde onderliggende oorzaak. En precies daarom is de oplossing samenhangend.
Wat ik in de praktijk steeds opnieuw zie, is dat vrouwen die actief aan de slag gaan met hun bekkenbodem, hun ademhaling en hun houding merkbaar verschil ervaren. Niet door één spier te trainen, maar door het hele samenspel weer in balans te brengen.
Nadat je dit weinig opbeurende artikel hebt gelezen, weet je nu in ieder geval ook dat je bepaalde zaken zelf in de hand hebt. Zorg goed voor jezelf en je lichaam. Ik kan je daar graag bij helpen met mijn gratis bekkenbodemtherapie. In vier video’s neem ik je stap voor stap mee. Je maakt jezelf sterker, krijgt een goede ademhaling zodat je nog beter kunt ontspannen, en ik leer je hoe je je lichaam goed belast. Meer dan 98.364 vrouwen gingen je voor.
Ja, ik wil de gratis bekkenbodemtherapie →
Praktisch en direct toepasbaar!
Vul je gegevens in en ontvang de GRATIS bekkenbodemtherapie. In 4 video's ontdek je hoe je urineverlies en verzakkingsklachten kunt verhelpen. Meer dan 98.364 vrouwen gingen je al voor!
Ik gebruik dit middel en inderdaad werkt het echt het is niet goedkoop maar ze zijn er mee bezig om het in het de verzekering te krijgen het is echt een top middel na het eerste pilletje al ik kan het echt aanbevelen maar je moet er wel voor naar de huisarts
Er is sinds kort een nieuw medicijn goedgekeurd en verkrijgbaar, specifiek voor opvliegers, Veoza, er is wel een recept voor nodig. Het zijn geen hormonen en heeft kennelijk weinig bijwerkingen!
ik ben 85 jaar oud redelijk gezond geen overgewicht.
Ik heb nog steeds last van opvliegers en vooral in de nacht, gaat gepaard met hittegolven door mijn hele lichaam en transpireer bovenmate.
Heb dit voor gelegd aan een gynacoloog en die schreef mij pillen voor de soort stond op een briefje ik heb het opp google opgezocht en het middel bleek erger dan de kwaal. ik ben er dus niet aan begonnen.( hij zei dat ik dit met mijn huisarts
moest overleggen, heb ik dus niet gedaan, wat ik wel deed zie boven)
het word wel iets minder maar is nog niet helemaal weg pffff. hoe lang kan dit duren.
mijn zus van 3 jaar ouder heeft dit ook, ik heb nog 6 zussen allen al boven de 60
maar daar heb ik nog niets van gehoord.
Wellicht dat homeopathie nog zou kunnen helpen?
Fijn zo’n duidelijk overzicht; even alles op een rijtje met daarbij óók tips. Bedankt Yildiz!
in de literatuur wordt een tekort aan magnesium als belangerijker dan extra calcium genoemd