De meeste vrouwen hebben er wel eens last van (gehad). Jeuk in of rond de vagina. Hoogst irritant.

Vervelend, beperkend en soms zelfs alles overheersend. Gek kun je ervan worden. En het is niet alleen die jeuk, het is wat die jeuk met je doet. Het leidt je af, het kan je wakker houden.
En het kan je seksleven flink verpesten.

En dat is precies het stuk dat in vrijwel geen enkel artikel over vaginale jeuk wordt uitgelegd. Want jeuk gaat bijna nooit alleen over de huid.

Jeuk zet je bekkenbodemspieren in een sluipende verkramping en die verkramping zet vervolgens een vicieus cirkeltje in werking: meer spanning, blaas raakt sneller geprikkeld, vaker plassen, bekkenbodem functioneert nog minder, meer urineverlies, meer last van een verzakking. Ik ben Yildiz, bekkenoefentherapeut, en ik begeleidde de afgelopen tien jaar online meer dan 98.364 vrouwen met bekkenbodemklachten.

In dit artikel lees je welke oorzaken er allemaal achter vaginale jeuk kunnen zitten, ook als het geen schimmelinfectie is. Je leert waarom de jeuk blijft terugkomen en wat er precies gebeurt in je bekkenbodem als je dagen of weken last hebt. Ook ga ik in op waarom je sneller urine verliest, heftiger aandrang krijgt of meer last hebt van een verzakking en wat je zelf kunt doen om dat vicieuze cirkeltje van spanning en jeuk te doorbreken.

Aan het einde beantwoord ik de meest gestelde vragen over zalf, vaseline, jeuk rond de schaamlippen of clitoris, en wanneer je echt naar de huisarts of vulvapoli moet.

Wat is vaginale jeuk precies?

Vaginale jeuk is een aanhoudend of terugkerend jeukgevoel in of rondom de vagina, vaak op de vulva, schaamlippen of bij de ingang van de schede. Achter die jeuk zit altijd iets anders: een infectie, een huidaandoening, hormonale veranderingen, irritatie van buitenaf, of een combinatie daarvan. De jeuk verdwijnt pas duurzaam als de onderliggende oorzaak wordt aangepakt.

Strikt genomen zit de jeuk meestal niet binnenin de vagina zelf, maar op de vulva: het hele uitwendige gebied met schaamlippen, clitoris en de ingang van de schede. In het dagelijks taalgebruik noemen we het allebei “vaginale jeuk”, en in dit artikel doe ik dat ook. Belangrijk om te weten, want behandelingen richten zich vaak op die buitenkant, niet op het slijmvlies dieper in de vagina.

In de praktijk merk ik dat heel veel vrouwen jarenlang met deze jeuk doorlopen voordat ze er met iemand over praten. Dat is begrijpelijk, want het is een plek waar schaamte snel om de hoek komt kijken. Maar het is ook precies de reden dat de klachten zo lang doorgaan en zich vaak uitbreiden naar urineverlies, aandrang en pijn bij vrijen.

Wat zijn de oorzaken van vaginale jeuk?

De meest voorkomende oorzaken van vaginale jeuk zijn een schimmelinfectie,  eczeem, lichen sclerose en GSM (genitourinary syndrome of menopause – vaginale klachten door hormonale veranderingen door de overgang). Daarnaast zijn ook lichen planus, het syndroom van Sjogren en irritatie door verkeerd maandverband of inlegkruisjes bekende boosdoeners. Niet alle jeuk komt dus door een schimmelinfectie, en dat is precies waarom een behandeling soms zo lang niet aanslaat.

Hieronder loop ik de belangrijkste oorzaken langs. Daarna leg ik uit wat de jeuk vervolgens met je bekkenbodem doet, want dat is het stuk dat in de meeste artikelen ontbreekt.

Schimmelinfectie

Een schimmelinfectie is voor veel vrouwen de meest bekende oorzaak. De jeuk gaat dan vaak samen met een witte, brokkelige afscheiding en een branderig gevoel. Soms is het een eenmalig probleem, maar bij veel vrouwen komt het terug, vooral als de weerstand wat lager is, bijvoorbeeld na een antibioticakuur of in stressvolle periodes.

Ik hoor mensen regelmatig zeggen: “ik heb de zalf gehaald bij de drogist, het was even weg en nu is het er weer.” Dat kan kloppen, maar als je drie of vier keer per jaar last hebt, is het de moeite waard om verder te kijken dan alleen schimmel. Soms blijkt achteraf dat er nooit een schimmelinfectie was en dat de jeuk een andere oorzaak heeft die door de schimmelbehandeling alleen tijdelijk werd gemaskeerd.

• Meer informatie over schimmelinfecties lees je op Thuisarts en De Groene Vrouw.

Droge huid door de overgang

Vanaf ongeveer je 40e jaar, soms al rond je 35e, neemt de hoeveelheid oestrogeen langzaam af. Dat heeft direct effect op je vagina en vulva: de huid wordt dunner, droger en kwetsbaarder. Kleine wondjes ontstaan sneller, en dat kan irritatie en jeuk geven. Het is een van de meest onderschatte oorzaken van jeuk bij vrouwen tussen de 40 en 65.

Veel vrouwen denken dat het iets is wat ze moeten verdragen, terwijl er heel veel aan te doen is. Hoe de overgang precies inwerkt op je bekkenbodem en het hele gebied daaromheen lees je in mijn artikel over wat de overgang met je bekkenbodem doet.

• Meer informatie over de droge vagina lees je op de website van EstroCare.

Eczeem

Ook op de vulva kan eczeem ontstaan. Je herkent het aan jeuk in combinatie met roodheid, schilfering, kleine bobbeltjes of blaasjes. Vaak heb je dan ook elders op je lichaam wel eens last van eczeem, of een gevoelige huid. Een huidarts of vulvapoli kan een diagnose stellen en aangepaste behandeling voorschrijven.

Lichen sclerose

Lichen sclerose is een chronische, niet besmettelijke huidaandoening die zich vooral nestelt rond de geslachtsdelen en de anus. Het komt voor bij ongeveer 2 procent van de bevolking, en bij vrouwen ongeveer tien keer vaker dan bij mannen. Maar het is zeker geen vrouwenziekte alleen: bij mannen komt het ook voor.

De belangrijkste klacht is jeuk en juist daardoor wordt de aandoening vaak verkeerd ingeschat. Een huisarts denkt logischerwijs eerst aan een schimmelinfectie, schrijft daar een behandeling voor en pas als die niet werkt wordt er verder gekeken. In de praktijk zie ik dat dit een diagnose is die regelmatig niet of pas heel laat herkend wordt, soms zelfs door een gynaecoloog. Het kan daardoor maanden tot jaren duren voordat een vrouw weet wat ze heeft.

Je herkent lichen sclerose aan een huid die langzaam witter wordt en aan veranderingen in de vorm van de vulva. De binnenste schaamlippen kunnen verdwijnen of aan elkaar gaan groeien, de huid boven de clitoris verandert, en aan de voorzijde kunnen de schaamlippen samensmelten waardoor de ingang nauwer wordt.

• Een mooi zelfonderzoek vind je op de website van Stichting Lichen Sclerose.

Bij lichen sclerose is dagelijks smeren met een vette zalf het belangrijkste van de behandeling. Blijven smeren is het heel belangrijk, anders raakt de huid weer geprikkeld. De vulvapoli is, naast de gynaecoloog, het meest gespecialiseerd in deze klachten. Ze onderzoeken en stellen een behandelplan op, waaronder de juiste zalf, en blijven je onder controle houden zodat de klachten goed gemonitord blijven.

GSM (genitourinary syndrome of menopause)

GSM, voluit genitourinary syndrome of menopause, is een verzamelterm voor alle urogenitale en vaginale klachten die ontstaan door de overgang. In Nederland is de term nog vrij onbekend, in Amerika bestaat er al een richtlijn voor. GSM vervangt de oudere, te beperkte termen “vaginale atrofie” en “droge vagina”.

Klachten die bij GSM horen zijn vaginale jeuk, irritatie, een branderig gevoel, een droge vagina, terugkerende blaasontstekingen, een overactieve blaas en continue aandrang. Dat laatste rijtje is meteen ook de reden dat ik er als bekkenoefentherapeut zoveel mee te maken heb.

• Op de website van Overgang & Hormonen leggen ze het goed uit en vertellen ze nog veel meer over hormonen.

GSM kan al in de vroege overgang ontstaan, soms rond je 35e of 40e, terwijl vrouwen denken dat hun klachten “daar te jong voor zijn”. De klachten van GSM lijken vaak sprekend op die van lichen sclerose, wat het stellen van de juiste diagnose soms lastig kan maken

Op deze website vind je meer informatie, en ook informatie die je mee kunt nemen naar je arts. Overgang en hormonen

Lichen planus, syndroom van Sjogren en irritatie van buitenaf

Naast de grote vijf zijn er nog drie oorzaken die ik wil noemen, omdat ik ze regelmatig langs zie komen.

• Lichen planus: een ontstekingsachtige huidaandoening die op lichen sclerose lijkt, maar net iets anders is. Ook hier helpt onderzoek door een gespecialiseerde arts/vulvapoli om de juiste diagnose te krijgen.
• Syndroom van Sjogren: een reumatische aandoening die het lichaam uitdroogt, met klachten als een droge mond, droge ogen en een droge vagina. Bij deze vrouwen is jeuk vaak een dagelijks gegeven en is meermaals per dag smeren echt nodig.
• Verkeerd maandverband of inlegkruisjes: kunstmatige stoffen, parfums en plastic laagjes kunnen de vulva flink irriteren. Veel vrouwen merken pas hoeveel beter het wordt als ze overstappen op katoenen of wasbaar verband.

Wat doet vaginale jeuk met je bekkenbodem?

Vaginale jeuk zorgt voor een onbewuste, voortdurende verhoging van de spanning in je bekkenbodemspieren. Je lichaam reageert op jeuk en irritatie met beschermende spierspanning, precies zoals het op pijn reageert.

Het probleem is dat die verhoogde spanning vervolgens een vicieus cirkeltje in werking zet: meer urineverlies, vaker en heftiger aandrang, meer last van een verzakking, en pijn bij vrijen. Dit is het stuk dat je nergens anders te horen krijgt, terwijl het wel van belang is.

Waarom spant je bekkenbodem aan bij jeuk?

Als je lichaam ergens jeuk of pijn voelt, gaat het automatisch beschermen. Spieren in de buurt van het probleemgebied trekken zich samen. Dat is een normale beschermingsreactie, die heel goed werkt als je je teen stoot of een schaafwond hebt: het gebied wordt even afgeschermd zodat het kan herstellen. Maar bij jeuk die dag in dag uit aanwezig is, blijft die spanning continu aanwezig waardoor er problemen in de functie van de bekkenbodem ontstaan. Met klachten van urineverlies, vaak moeten plassen of verergering van een verzakking tot gevolg.

In de praktijk merk ik dat vrouwen met aanhoudende jeuk vaak een overactieve, te gespannen bekkenbodem hebben, terwijl ze zich daar zelf totaal niet bewust van zijn. Ze voelen de jeuk wel, maar de verkramping eronder merken ze niet op. Zodra je je daar bewust van wordt, kun je er pas wat aan doen.

Het vicieuze cirkeltje van jeuk en bekkenbodem

Ik beschrijf het altijd als een vicieus cirkeltje, en in de praktijk zie ik het steeds weer. Het gaat ongeveer zo:

1. Je hebt jeuk of irritatie aan de vulva.
2. Je bekkenbodemspieren spannen onbewust aan, als beschermingsreactie.
3. Door die verhoogde spanning raakt je blaas sneller geprikkeld.
4. Je krijgt vaker en heftiger aandrang om te plassen.
5. Je gaat dus vaker naar het toilet, soms preventief, en je houdt je plas minder lang op.
6. De bekkenbodem komt steeds minder tot rust en functioneert ondertussen ook slechter.
7. Bij hoesten, niezen, sporten of opstaan reageert het bekkenbodem niet meer op tijd en verlies je druppels urine.
8. Heb je al een verzakking, dan voel je die ook zwaarder drukken.
9. Vrijen gaat pijn doen of wordt onmogelijk, en je gaat het vermijden.
10. De onderliggende jeuk blijft, en daarmee begint het cirkeltje weer van voren af aan.

Wat dit zo verraderlijk maakt: vrouwen denken vaak dat er sprake is van “hardnekkig urineverlies” of “ik moet de hele tijd plassen”. Wat ze niet beseffen is dat de jeuk de motor onder dit alles is.

Hoe doorbreek je het patroon van vaginale jeuk en bekkenbodemspanning?

Om het patroon te doorbreken pak je twee dingen tegelijk aan: de oorzaak van de jeuk (via huisarts, gynaecoloog of vulvapoli, vaak met dagelijks smeren) en de opgelopen spanning in je bekkenbodem (via bewust loslaten, rustige ademhaling en op de juiste manier oefenen). Doe je maar één van die twee, dan blijven de klachten terugkomen. De combinatie is wat het verschil maakt.

De huid laat je behandelen waar dat hoort, bij de huisarts, gynaecoloog of bij de vulvapoli die de juiste zalf voorschrijft. Ondertussen pak je de spanning in je lichaam aan. Hieronder vier concrete stappen die je vandaag al kunt zetten.

1 | Laat los wat je vasthoudt

Probeer zoveel mogelijk ontspanning te houden op vier plekken: in je benen, in je buik, in je bekkenbodem en in je ademhaling. De meeste vrouwen die ik zie hebben er minimaal drie van deze gebieden verkrampt zonder dat ze het in de gaten hebben.

2| Adem rustig en laag

Een rustige, lage ademhaling is het krachtigste middel dat je hebt om je bekkenbodem te ontspannen. De buikademhaling en de bekkenbodem werken samen: bij elke inademing zakt het middenrif en geeft de bekkenbodem mee, bij elke uitademing komt hij weer rustig omhoog. Wie de hele dag hoog en gehaast door de borst ademt, geeft zijn bekkenbodem geen kans om mee te bewegen.

• Meer over hoe je dit precies aanpakt lees je in dit artikel: ‘Buikademhaling essentieel voor de bekkenbodem‘.

3 | Oefen je bekkenbodem rustig en in combinatie met je ademhaling

Dit is het stuk waar ik vrouwen het vaakst zie struikelen. Ze hebben gehoord dat ze hun bekkenbodem moeten trainen en ze gaan vol enthousiasme aan de slag met dertig herhalingen, drie keer per dag. Bij een al gespannen bekkenbodem is dat precies het tegenovergestelde van wat helpt.

Mijn advies in de praktijk is heel concreet: begin rustig, en let er vooral op dat je daarna heel goed loslaat. Combineer de aanspanning altijd met je ademhaling.

4 | Span niet je smokkelspieren aan

Een vrouw die al spanning heeft door jeuk gaat bij het oefenen vaak automatisch de verkeerde spieren aanspannen. Je billen knijpen, je buik intrekken, je dijen samenpersen.

Dat noemen we smokkelspieren, en ze geven je het gevoel dat je iets doet, terwijl je je bekkenbodem juist meer onder druk zet. Voel bij het oefenen of de beweging echt uit je bekkenbodem komt, en niet uit de spieren eromheen.

Veelgestelde vragen – FAQ

Conclusie: jeuk is niet iets om mee door te lopen

Vaginale jeuk is geen klein ongemak waar je doorheen moet bijten. Het is iets wat je serieus dient te nemen. Het vertelt je dat er iets aan de hand is met je huid of je hormonen En het is iets wat zich, als je het te lang laat voortduren, doortrekt naar je hele bekkenbodem. Een vicieus cirkeltje dat zichzelf in stand houdt zolang je alleen de jeuk behandelt en de spanning vergeet, of andersom.

De combinatie is wat het verschil maakt. Laat de jeuk diagnosticeren en behandelen door je huisarts of de vulvapoli, met de juiste zalf voor jouw situatie. En pak ondertussen de spanning aan die ongemerkt is opgelopen in je bekkenbodem, je benen, je buik en je ademhaling.

In mijn gratis bekkenbodemtherapie laat ik je in vier video’s precies zien hoe je je bekkenbodem rustig en goed oefent. Meer dan 98.364 vrouwen gingen je al voor. Je hoeft niet eerst van de jeuk af te zijn om hieraan te beginnen, sterker nog, juist nu helpt het om de spanning in je bekkenbodem niet verder te laten oplopen.

Volg de gratis bekkenbodemtherapie van Yildiz →

Volg de gratis bekkenbodemtherapie van Yildiz →